Michael Liesfeldt bilen sowal-jogap

Michael Liesfeldt bilen sowal-jogap

1-nji sowal

Nebithimiýa önümçiligi we üpjünçilik zynjyrlary boýunça tejribäňizden ugur alyp, Türkmenistanyň nebithimiýa önümleriniň halkara bazarlarynda bäsdeşlige ukyply bolmagyny üpjün etmekde, hususan-da, çig malyň bahasy, önümçiligiň netijeliligi, önümiň hili we üpjünçilik zynjyrynyň netijeliligi babatda esasy faktorlar nämeler bolar?

Türkmenistanyň zerur serişdesi bar. Esasy mesele şol serişdäni ygtybarly we bäsdeşlige ukyply önüme öwürmekden ybaratdyr.

Arzan tebigy gazyň bolmagy güýçli başlangyç artykmaçlykdyr, emma diňe munuň özi ýeterlik däl. Halkara müşderiler gaz serişdelerini ýa-da zawodyň önümçilik kuwwatyny satyn almaýarlar. Olar gerek hilde, öz wagtynda we umumy çykdajylary boýunça bäsdeşlige ukyply önümi satyn alýarlar.

Men dört esasy ugra üns bererdim: çig mal, önümçilik işleri, hil we eltip bermek.

Ilki bilen, olefin önümçiliginde çig mal iň uly üýtgeýän çykdajylaryň biridir. Şonuň üçin Türkmenistanyň gaz serişdeleri möhüm çykdajy artykmaçlygyny üpjün edip biler.

Häzirki wagtda himiýa önümleriniň çykdajy görkezijileri boýunça Türkmenistanyň ýagdaýy belli bir artykmaçlyga eýedir. Türkmenistan häzirki wagtda çykdajy egrisiniň ikinji kwartilinde ýerleşýär we häzirki ýagdaýda Özbegistan ýa-da Gazagystan bilen deňeşdirilende çykdajylary birneme pesdir.

Demirgazyk Amerika we Ýakyn Gündogar dünýäde iň pes çykdajyly öndürijileriň hataryna girýär. Sebäbi olar himiýa zawodlarynda etan, propan we butan ýaly tebigy gaz esasly çig mallary ulanýarlar.

Iň ýokary çykdajyly öndürijiler bolsa nafta ýa-da agyr çig mallary ulanýarlar. Häzirki wagtda Ýaponiýa we Koreýa ýaly bazarlaryň bäsdeşlige ukyplylygy peselýär. Ýewropa hem ýokary energiýa çykdajylaryndan we ýokary gaýtadan işlemek çykdajylaryndan ejir çekýär, sebäbi olaryň krekerleriniň köpüsi köne we diňe käbirleri garyşyk çig mal bilen işläp bilýär.

Şonuň üçin dört möhüm meselä üns bermek zerur: çig mal, önümçilik işleri, hil we eltip bermek.

Birinji — çig mal.

Çig mal bäsdeşlige ukyply bahadan we zawodyň ähli iş möhletiniň dowamynda durnukly möçberde elýeterli bolmalydyr.

Diňe şu gün arzan gaz bahasynyň bolmagy ýeterlik däldir. Öndürijilere durnukly möçber, zerur hilde çig mal we öňünden çaklap bolýan baha ulgamy gerek.

Ikinji — zawodlaryň ygtybarly işlemegi.

Zawod öz görkezilen kuwwatyndan däl-de, hakykatda öndürýän we satýan önüminden girdeji gazanýar.

Şonuň üçin ýokary hilli tehniki hyzmat, hünärli operatorlar, energiýa we beýleki önümçilik üpjünçiliginiň durnuklylygy, şeýle hem ätiýaçlyk şaýlaryna elýeterlilik örän möhümdir.

Türkmenistan üçin täze iri önümçilik kuwwatlaryny gurmazdan ozal hereket edýän desgalaryň ygtybarly işleýşini ýokarlandyrmak ileri tutulýan ugur bolmalydyr.

Üçünji — önümiň hiliniň durnuklylygy.

Müşderiler gaplama, turba we gurluşyk materiallary ýaly belli bir ulanyş ugurlary üçin ýörite polimer markalaryny satyn alýarlar.

Olar önümiň her gezek iberilende birmeňzeş häsiýetnamalary görkezmegine garaşýarlar.

Hil taýdan durnuksyz köp sanly önümi hödürlemekden, az sanly, emma ygtybarly we durnukly önüm görnüşlerini hödürlemek has gowudyr.

Türkmenistanyň içerki islegleri mümkin boldugyça ýerli önümçilik bilen üpjün etmegi hem ileri tutulýan ugur bolup biler.

Hytaý hem içerki önümçiligi arkaly ýerli talaplaryň ählisini mümkin boldugyça üpjün etmäge çalyşýar. Şeýle-de bolsa, onuň isleginiň önümçilik kuwwatyndan has çalt ösýändigi sebäpli ýakyn onýyllykda hem polimerleri import etmegi dowam etdirer.

Şeýle hem Hytaý ykdysady taýdan hemişe öndürmek maksadalaýyk bolmadyk käbir ýörite markalary import etmek babatda pragmatiki çemeleşýär.

Dördünji — üpjünçilik zynjyrynyň netijeliligi.

Bu aýratyn möhüm bolar.

Türkmenistan deňze çykalgasy bolmadyk ýurt bolansoň, önümler birnäçe serhetden geçmeli we uzak aralyklara daşalmaly bolýar.

Şonuň üçin bäsdeşlige ukyplylyk diňe zawodyň çykalgasyndaky baha bilen däl, eýsem önümiň müşderä ýetirilýän ýerindäki umumy bahasy bilen ölçelmelidir.

Ulag çykdajylary, üstaşyr geçiş şertleri we eltip bermegiň ygtybarlylygy möhüm ähmiýete eýedir.

Esasy pikir örän ýönekeý: arzan gaz mümkinçilik döredýär, emma ygtybarly önümçilik, durnukly hil we ygtybarly eltip bermek hakykatdan hem bäsdeşlige ukyply önümi döredýär.

Jemläp aýdylanda:

1. Türkmenistanyň gaz boýunça artykmaçlygy ähli gymmatlyk zynjyry boýunça saklanmalydyr. Bu artykmaçlyk önümçilik çykdajylaryndan, hil gözegçiliginden we önümi müşderä eltmek çykdajylaryndan soň hem dowam etmelidir.

2. Arzan gaz mümkinçilik döredýär. Emma ygtybarly zawodlar, durnukly hil we ygtybarly eltip bermek bäsdeşlige ukyply önümi döredýär.

3. Hut şeýle ýol bilen Türkmenistan diňe uly gaz gorlaryna eýe ýurt hökmünde däl, eýsem halkara derejesinde ygtybarly nebithimiýa önümlerini üpjün ediji hökmünde tanalyp biler.

2-nji sowal

Türkmenistan aşaky önümçilik zynjyryny ösdürmek üçin goşmaça maýa goýumlaryny göz öňünde tutýan mahaly, dünýä isleginiň ösüş meýillerini we sebitleýin söwda akymlaryny seljermek iň özüne çekiji önümleri kesgitlemäge hem-de täze nebithimiýa maýa goýumlarynyň dogry wagtyny we möçberini saýlamaga nähili kömek edip biler?

Nebithimiýa taslamalaryny taýýarlamak we gurmak birnäçe ýyl dowam edýär.

Şonuň üçin zawodyň işe başlaýan döwründäki bazar ýagdaýy maýa goýum karary kabul edilen döwürdäki bazardan düýpli tapawutlanyp biler.

Türkmenistan diňe häzirki önümçiligi däl, eýsem bäsdeş sebitlerde meýilleşdirilýän täze önümçilik kuwwatlaryny hem yzygiderli seljermelidir.

Häzirki wagtda belli bir önümi import edýän ýurt geljekde öz zawodyny gurup biler. Başga bir öndüriji bazara has ir girip biler. Şeýle hem dünýäde täze önümçilik kuwwatlarynyň işe girizilmegi bahalaryň we zawodlaryň iş ýüküniň peselmegine getirip biler.

Eger taslama diňe bahalar ýokary we zawod doly kuwwat bilen işleýän şertlerde girdejili bolsa, onda bu güýçli taslama däldir.

Meniň esasy pikirim şeýle: zawoddan däl, geljekki müşderiden başlamak gerek.

Dünýä nebithimiýa bazarlarynda eýýäm artykmaç önümçilik kuwwaty bar we geljekde hem täze önümçilik kuwwatlary işe giriziler.

Taslamanyň arzan çig mala eýe bolmagy mümkin, ýöne şol bir müşderileriň ugrunda örän köp öndüriji bäsleşýän bolsa, bu taslama kynçylyk çekip biler.

Bazar seljermesi dört esasy sowala jogap bermelidir:

Haýsy önüm? Haýsy bazar? Haçan maýa goýmak? Näçe uly kuwwat gurmak?

Ilki bilen, Türkmenistan geljekde müşderileriň hakykatda nämä mätäç boljakdygyny anyklamalydyr.

Diňe polietilene bolan umumy islegi çaklamak ýeterlik däldir.

Seljerme zerur polimer markalaryny, olaryň ulanyş ugurlaryny, müşderileri we hil talaplaryny hem anyklamalydyr.

Ikinjiden, sebitleýin söwda akymlary Türkmenistanyň haýsy bazarlara bäsdeşlige ukyply şertlerde önüm iberip biljekdigini görkezýär.

Ýakyn ýerleşýän bazar hemişe iň gowy bazar däldir.

Serhet amallary, demir ýol kuwwaty we üstaşyr çykdajylary önümi eltmegi kynlaşdyryp biler.

Türkmenistan önüminiň müşderä çenli ýetirilýän umumy çykdajysyny Russiýa, Hytaý, Ýakyn Gündogar we beýleki üpjün edijileriň önümleri bilen deňeşdirmelidir.

Üçünjiden, wagt örän möhümdir.

Nebithimiýa taslamalarynyň ösdürilmegi birnäçe ýyl alýar.

Häzirki wagtda önümi import edýän bazar Türkmenistanyň zawody işe başlanda eýýäm öz önümçiligine eýe bolup biler.

Şonuň üçin maýa goýum kararlary esasy, has güýçli we has gowşak bazar ssenariýalaryny öz içine almalydyr.

Soňky mesele — taslamanyň möçberi hakyky islege laýyk gelmelidir.

Uly zawod bir tonna önümiň çykdajysyny azaldyp biler, emma şol bir wagtda has köp önüm satmagy hem talap eder.

Isleg ýa-da eksport mümkinçilikleri barada näbellilik bar bolsa, önümçilik kuwwatyny tapgyrlaýyn giňeltmek has howpsuz ýol bolup biler.

Dogry maýa goýum hökmany suratda iň uly taslama däldir.

Dogry taslama — geljekki müşderilere zerur önümi öndürýän, dogry wagtda işe girýän we şol müşderilere önümi bäsdeşlige ukyply umumy çykdajy bilen ýetirip bilýän taslamadyr.