«Türkmennebit» döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Batyr Jumaýewiň çykyşy

«Türkmenistanyň nebiti we gazy — 2026» atly 31-nji halkara maslahatyň myhmanlaryny we gatnaşyjylaryny ak mermerli paýtagtymyz — Aşgabat şäherinde tüýs ýürekden mübäreklemek meniň üçin uly şatlykdyr.

Türkmen halkynyň Milli Lideri, Gahryman Arkadagymyzyň ýadawsyz tagallalary netijesinde nebitgaz pudagynda halkara hyzmatdaşlygy ep-esli derejede ösdi. Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Serdar Berdimuhamedow bu örän möhüm strategik başlangyçlary ýokary derejede üstünlikli dowam etdirýär.

«Türkmennebit» döwlet konserni milli ykdysadyýetimiziň esasy sütünleriniň biridir. Biziň esasy wezipämiz Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň Konsepsiýasyny durmuşa geçirmekden ybaratdyr.

Konsern nebit känlerini gözlemekden we özleşdirmekden başlap, çig nebit we gaz kondensatyny çykarmaga, olary daşamaga we çuňňur gaýtadan işlemäge çenli ähli önümçilik tapgyrlaryny amala aşyrýar.

Bu wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi ýurdumyzyň ykdysady durnuklylygyna we barha artýan abadançylygyna gönüden-göni goşant goşýar.

Şu günki maslahatyň esasy maksady Türkmenistanyň ägirt uly serişde mümkinçiliklerini görkezmek, tehnologik hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak we ýurduň nebitgaz pudagyna daşary ýurt göni maýa goýumlaryny işjeň çekmekden ybaratdyr.

Türkmenistanyň nebit pudagyna maýa goýum çekmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri Hazar deňziniň türkmen bölegindäki uglewodorod serişdelerini özleşdirmekdir.

Bu ugurda daşary ýurt kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyk Türkmenistanyň «Uglewodorod serişdeleri hakynda» Kanunyna laýyklykda amala aşyrylýar. Bu Kanun daşary ýurt maýa goýujylaryna nebit amallaryny amala aşyrmakda we baglaşylan Önümi paýlaşmak hakyndaky ylalaşyklaryň çäklerinde esasy kepillikleri we hukuklary berýär.

Hazar deňziniň türkmen bölegi 30-dan gowrak ygtyýarlylandyrylan bloklara bölünendir.

Bir ýa-da birnäçe blok bilen gyzyklanýan islendik mümkin bolan maýa goýujy «Türkmennebit» döwlet konsernine resmi arza berip biler.

Arza konserniň hünärmenleri tarapyndan seljerilenden soň we maýa goýujy bellenilen ähli talaplara laýyk gelen ýagdaýynda, saýlanan blok boýunça göni, eksklýuziw bolmadyk gepleşiklere çagyrylýar.

Gepleşikler üstünlikli tamamlanandan soň, Önümi paýlaşmak hakyndaky ylalaşyk ýa-da aşakda görkezilen beýleki ylalaşyk görnüşleriniň biri baglaşylyp bilner.

Kanunda ylalaşyklaryň aşakdaky görnüşleri göz öňünde tutulýar:

• Önümi paýlaşmak hakyndaky ylalaşyk;

• Roýalti we salgyt konsessiýasy hakyndaky ylalaşyk;

• Bilelikdäki iş hakyndaky ylalaşyk;

• Töwekgelçilikli hyzmatlar hakyndaky ylalaşyk.

Belli bir nebit amallarynyň häsiýetine we beýleki degişli ýagdaýlara baglylykda, Türkmenistanyň kanunçylygy ýokarda görkezilen şertnama görnüşleriniň utgaşdyrylmagyna, şeýle hem halkara nebitgaz tejribesinde giňden ulanylýan beýleki ylalaşyk görnüşlerine hem ýol berýär.

Bu Kanunyň nebit amallaryny amala aşyrýan daşary ýurt maýa goýujylaryna esasy kepillikleri we hukuklary berýändigini aýratyn nygtamak gerek. Olaryň käbirlerine durup geçmek isleýärin.

Ilki bilen, Kanun ýönekeýleşdirilen we ýeňillikli salgyt ulgamyny belleýär. Oňa laýyklykda diňe bir salgyt görnüşi — peýda salgydy, şeýle hem tebigy serişdelerden peýdalanmak hukugy bilen bagly iki ýa-da üç töleg göz öňünde tutulýar.

Şol bir wagtda Kanun maýa goýujylary beýleki hökmany töleglerden, ýygymlardan, paçlardan we şuňa meňzeş töleglerden boşadýar.

Nebit amallary üçin niýetlenen harytlaryň, materiallaryň we enjamlaryň importy we eksporty bilen bagly şertnamalar Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynda bellige alynmakdan boşadylýar.

Potratçy nebit amallaryny amala aşyrmak üçin zerur bolan harytlaryň, materiallaryň we enjamlaryň importy we eksporty bilen bagly gümrük paçlaryndan we beýleki töleglerden, şol sanda öndürilen uglewodorod serişdeleriniň öz paýynyň eksporty bilen bagly töleglerden boşadylýar.

Bu gümrük düzgüniniň şertleri kömekçi potratçylara hem degişlidir.

Kanun maýa goýujylara uglewodorodlaryň öz paýy bilen erkin ygtyýarlyk etmäge, şol sanda goşmaça salgyt tölemezden ýa-da goşmaça ygtyýarnama we rugsatnamalar almazdan öz paýyna düşýän çig nebiti nebit gaýtadan işleýän zawodlarda gaýtadan işlemäge hukuk berýär.

Hormatly hanymlar we jenaplar!

Önümi paýlaşmak hakyndaky ylalaşyklaryň çäklerindäki strategik hyzmatdaşlyk Hazar deňziniň türkmen bölegindäki uly uglewodorod serişdelerini özleşdirmek üçin iri daşary ýurt maýa goýumlaryny we öňdebaryjy tehnologiýalary çekmegiň esasy mehanizmleriniň biridir.

Häzirki wagtda hereket edýän Önümi paýlaşmak hakyndaky ylalaşyklaryň çäklerinde deňiz şelfinde Dragon Oil, PETRONAS we ADNOC kompaniýalary bilen üstünlikli hyzmatdaşlyk edýäris.

2026-njy ýylyň iýunynda «Türkmennebit» döwlet konserniniň, Petronas Çarigali (Türkmenistan) Sdn. Bhd. kompaniýasynyň we «Hazarnebit» döwlet kärhanasynyň arasynda 19-njy we 20-nji bloklaryň şertnama çäklerini öz içine alýan Önümi paýlaşmak hakyndaky ylalaşyk baglaşyldy.

Bu ylalaşyk deňizdäki geologiýa-gözleg işleriniň we uglewodorod çykaryşynyň mümkinçiliklerini pugtalandyrmakda düýbünden täze tapgyry açdy.

Şeýle hem Petronas Çarigali (Türkmenistan) Sdn. Bhd. kompaniýasy bilen «Türkmennebit» döwlet konserniniň arasynda 11-nji, 12-nji, 13-nji we 14-nji bloklarda 2D seýsmiki barlaglary geçirmek hakyndaky ylalaşygyň çäklerinde geologiýa-gözleg işleri başlandy.

Bu hyzmatdaşlyk geljekde uglewodorod serişdeleriniň möhüm täze känleriniň açylmagy üçin berk binýat döredýär.

Bu ösüşleriň ählisi Türkmenistanyň ygtybarly we döwrebap kanunçylyk binýady bilen goldanylýan «Açyk gapylar» syýasaty arkaly açyklyga we maýa goýum özüne çekijiligine ygrarlydygyny ýene bir gezek görkezýär.

Sözümi jemläp, «Türkmennebit» döwlet konserniniň deňhukuklylyk we özara bähbitlilik ýörelgeleri esasynda halkara kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygy ýola goýmak we mundan beýläk-de ösdürmek üçin dialoga açyk bolmagynda galýandygyny nygtamak isleýärin.

Üns bereniňiz üçin sag boluň!

Batyr Jumaýew
«Türkmennebit» döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary