Azerbaýjan Respublikasynyň Energetika ministriniň orunbasary Kamal Abbasowyň «Türkmenistanyň nebiti we gazy» atly 31-nji halkara maslahatynda we sergisinde eden çykyşy

Ilki bilen, «Türkmenistanyň nebiti we gazy» atly 31-nji halkara maslahatyň we serginiň ýokary derejede guralandygy hem-de bize bildirilen myhmansöýerlik üçin türkmen tarapyna tüýs ýürekden minnetdarlygymy bildiresim gelýär. Bu möhüm çäräniň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we beýleki döwletleriň arasynda energetika hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga saldamly goşant goşjakdygyna ynanýaryn.

Türkmenistan ägirt uly tebigy gaz gorlaryna eýe bolmak bilen, dünýä energetika ulgamynda möhüm orun eýeleýän döwlet hökmünde özüni görkezdi hem-de energetika pudagyny ösdürmäge we döwrebaplaşdyrmaga berk ygrarlylygyny görkezýär. Ägirt uly «Galkynyş» gaz käniniň dowam edýän özleşdirilişi, şeýle hem Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisi ýaly iri infrastruktura taslamalary ýurduň önümçilik kuwwatyny artdyrmak, eksport ugurlaryny diwersifikasiýa etmek we sebit energetika howpsuzlygyny üpjün etmekdäki ornuny berkitmek boýunça strategik garaýyşlaryny görkezýär. Biz Türkmenistanyň maýa goýumlaryny çekmek, öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmak we häzirki zaman energetika infrastrukturasyny ösdürmek boýunça edýän yzygiderli tagallalaryna ýokary baha berýäris.

Däp bolşy ýaly, energetika ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygymyzyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Köp ýyllaryň dowamynda Azerbaýjan bilen Türkmenistan nebitgaz pudagynda, hususan-da, çig nebitiň, nebit we nebithimiýa önümleriniň söwdasynda ýakyn hyzmatdaşlygy dowam etdirýärler.

Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidenti, Onuň Alyhezreti Serdar Berdimuhamedowyň 2026-njy ýylyň 22–23-nji iýunynda Azerbaýjana amala aşyran taryhy saparyny aýratyn bellemek isleýärin. Saparyň dowamynda iki doganlyk döwletimiziň Baştutanlary Bilelikdäki Beýannama gol çekdiler. Onda ýurtlarymyzyň uly energetika mümkinçiliklerine eýedigi hem-de energetika pudagyna hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde garaýandyklary nygtalýar.

Şeýle hem bu ýokary derejeli saparyň dowamynda Azerbaýjan Respublikasynyň Hökümeti bilen Türkmenistanyň Hökümetiniň arasynda energetika ulgamyndaky hyzmatdaşlyk hakynda Ylalaşyga gol çekilmegine uly ähmiýet berýäris. Bu Ylalaşyk hukuk binýadyny pugtalandyrýar hem-de ýurtlarymyzyň arasyndaky hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek üçin goşmaça mümkinçilikleri döredýär.

Şonuň üçin Azerbaýjan Respublikasynyň Döwlet nebit kompaniýasy (SOCAR) türkmen tarapy bilen çig nebiti, nebit önümlerini we nebithimiýa önümlerini ibermek we söwda etmek, şol sanda Türkmenistanyň çig nebitini halkara bazarlaryna eksport etmek üçin Azerbaýjanda gaýtadan işlemek boýunça hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge gyzyklanma bildirýär.

Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistandan gelip çykýan çig nebitiň Baku — Tbilisi — Jeýhan turbageçirijisi arkaly daşalmagynda gazanylan möhüm netijeleri bellemek isleýärin. Şeýlelikde, 2023-nji ýyldan 2026-njy ýylyň awgustyna çenli bu ugur arkaly halkara bazarlaryna jemi takmynan 10 million tonna türkmen çig nebiti daşaldy. Mundan başga-da, takmynan 820 müň tonna türkmen çig nebiti gaýtadan işlemek üçin Azerbaýjana getirildi we ondan öndürilen nebit önümleri soňra dünýä bazarlaryna eksport edildi.

Nebit pudagyndaky hyzmatdaşlygymyzdan başga-da, Azerbaýjan SOCAR bilen «Türkmengaz» döwlet konserniniň arasynda 2021-nji ýylyň 24-nji dekabrynda gol çekilen tebigy gazy satyn almak-satmak baradaky ylalaşyga laýyklykda Türkmenistandan gaz iberilişini dikeltmäge gyzyklanma bildirýär. Şol ylalaşyk boýunça 2022-nji ýylda takmynan 1,5 milliard kub metr, 2023-nji ýylda bolsa 2,4 milliard kub metr tebigy gaz iberildi. Azerbaýjan tarapy özara bähbitli şertlerde Türkmenistandan gaz iberilişini dikeltmek we hereket edýän ylalaşygyň möhletini uzaltmak meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga taýýardyr.

Hanymlar we jenaplar!

Geografik ýerleşişi we durnukly ösýän ykdysadyýeti sebäpli Azerbaýjan Merkezi Aziýa bilen Ýewropanyň arasynda ygtybarly köpri bolup hyzmat edýär. Şunuň bilen birlikde, Azerbaýjanyň nebitgaz döwleti bolmagyna garamazdan, energetika geçişi boýunça yzygiderli syýasaty alyp barýandygyny bellemek isleýärin.

Şunuň bilen baglylykda, Merkezi Aziýa — Azerbaýjan «ýaşyl» energetika geçelgesini ösdürmek boýunça Azerbaýjan, Gazagystan we Özbegistan arasynda dowam edýän hyzmatdaşlygy aýratyn bellemek isleýärin. Bu taslama Merkezi Aziýada öndürilýän gaýtadan dikeldilýän elektrik energiýasyny Azerbaýjanyň üsti bilen Ýewropa bazarlaryna ýetirmegi maksat edinýär.

Taslamanyň tehniki-ykdysady esaslandyrmasy häzirki wagtda taýýarlanylýar we Aziýa ösüş banky hem-de Aziýa infrastruktura maýa goýum banky tarapyndan maliýeleşdirilýär. Taslamanyň bilelikdäki kärhanasy Bakuda döredildi we taslamany durmuşa geçirmek boýunça işleri dowam etdirýär.

Bu ugurdaky has ýakyn hyzmatdaşlygyň energetika mümkinçiliklerimizden has netijeli peýdalanmaga, sebit arabaglanyşygyny berkitmäge we özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin täze mümkinçilikleri döretmäge ýardam etjekdigine ynanýarys.

Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan bilen elektrik energetikasy ulgamynda hem hyzmatdaşlyk üçin mümkinçilikleriň bardygyna ynanýarys. Hormatly türkmen hyzmatdaşlarymyz bilen bilelikde Türkmenistanda öndürilýän elektrik energiýasyny Azerbaýjanyň üsti bilen Ýewropa ýurtlaryna eksport etmegiň mümkinçiliklerini öwrenip bileris.

Geljege nazar aýlap, Türkmenistan we Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlary bilen nebitgaz pudagynyň ähli zynjyry boýunça, şol sanda çig nebiti daşamak, gaýtadan işlemek, nebit önümleriniň söwdasy, tebigy gaz üpjünçiligi we bilelikdäki ösüş taslamalary ugurlarynda hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek üçin uly mümkinçilikleri görýäris.

Hökümetlerimiziň we energetika kompaniýalarymyzyň arasyndaky dowamly dialogyň bu mümkinçilikleri anyk netijelere öwürmäge ýardam etjekdigine ynanýarys.

Bu maslahatyň nebitgaz hyzmatdaşlygyna degişli meseleleri düýpli ara alyp maslahatlaşmak hem-de bu ugurda geljekki bilelikdäki ädimleri kesgitlemek üçin gymmatly mümkinçilik döredjekdigine umyt edýärin.

Üns bereniňiz üçin sag boluň.