Dünýäde ilkinji gezek ýadro sagatlary döredildi

Alymlar fizika ylmynyň syrlaryny açyp biljek dünýädäki ilkinji ýadro sagatlaryny oýlap tapdylar. Bu iki enjam iň täze nesil atom sagatlary hökmünde häsiýetlendirilýär.

Olar wagty atom ýadrosynyň içindäki proton we neýtronlaryň gatnaşmagyndaky üýtgeşmeleri ýagtylyk arkaly synlamak ýoly bilen ölçeýär. Atom sagatlary wagty takyk ölçemek üçin ulanylýar we olar ilkinji gezek 1949-njy ýylda döredilipdi. Adyna garamazdan, olar ýadro sintezinden ýa-da bölünmesinden peýdalanmaýar.

Dünýäniň iň gowy sagatlary şu wagta çenli atomlardaky elektronlaryň energiýa derejeleriniň arasynda geçmegine daýanyp gelýärdi. Täze sagatda toriý-229 ulanyldy. Bu seýrek atom bolup, onuň ýadrosy lazerden çykýan ultramelewşe şöhläniň täsiri bilen energiýa ýagdaýyny üýtgedip bilýär. Bu şeýle işleýän ylma mälim bolan ýeke-täk ýadrodyr.

Alymlar 148,4 nanometr uzynlygyndaky ultramelewşe şöhle çykarýan lazer ýasadylar we ony içinde toriý-229 bolan kiçi kalsiý ftorid kristallaryna gönükdirdiler.

Esasy üstünlik ýadro sagatlarynyň durnukly işlemegidir. Lazer toriý-229 ýadrosyna birikdirilen ýagdaýynda durnukly wagty saklap durdy we synag döwründe takmynan kwadrilliondan bir bölegine deň (10⁻¹⁵) takyklyga ýetdi.

Wagty takyk ölçemek emeli hemrasyz nawigasiýa we telekommunikasiýa ýaly gündelik tehnologiýalar üçin möhümdir. Ýadro sagatlary bu ulgamlary has takyk etmäge kömek edip biler. Makalada bellenilişi ýaly, olar düýpli fizikada hem uly ähmiýete eýe bolup biler, emma sagatlaryň takyk haýsy ugurlarda ulanyljakdygy agzalyp geçilmändir.